Nowy rok to idealny moment, aby zatroszczyć się o własne zdrowie. Coraz więcej osób decyduje się na postanowienia związane z aktywnością fizyczną czy dietą, ale jednym z najważniejszych i najskuteczniejszych działań profilaktycznych jest regularne wykonywanie badań krwi. To proste narzędzie diagnostyczne może dostarczyć kluczowych informacji o stanie Twojego organizmu zanim pojawią się objawy choroby. 

Medycyna laboratoryjna od dłuższego czasu stanowi filar podstawowej opieki zdrowotnej.  

Badania krwi służą do przesiewowej oceny ryzyka wystąpienia określonych schorzeń, ich diagnozy oraz oceny stanu zdrowia. Są też jednym z lepszych wskaźników obrazujących skuteczność leczenia. Mimo to wiele osób nie bada się regularnie, często z powodu braku świadomości lub przekonania, że „jeśli nic nie boli, to wszystko jest w porządku”. 

Jak podaje Centrum Kontroli i Prewencji Chorób (CDC) co 2 osoba w USA ma jedną chorobę przewlekłą, a co 3 ma dwie lub więcej. Blisko 70% decyzji medycznych w Stanach Zjednoczonych podejmuje się właśnie na podstawie analiz laboratoryjnych.  

Badania laboratoryjne powinien wykonywać każdy, a w szczególności osoby z nadwagą/otyłością, zaburzeniami metabolicznymi tj. cukrzyca, nadciśnienie, udary, zakrzepice czy nowotwory w bliskiej rodzinie.

Wśród pacjentów, którzy szczególnie powinni wykonywać regularne badania są seniorzy.  Badania krwi u starszych pacjentów są uwarunkowane głównie występowaniem chorób współistniejących, ponieważ wiek zwiększa ryzyko wielu zaburzeń zdrowotnych np. CTII, nowotworów, chorób układu krążenia. 

Co dają nam regularne badania krwi? 

Pozwalają na: 

• • ocenę poziomu poszczególnych składników we krwi np. żelaza, którego niska ilość może wskazywać na problem z anemią ;
  • wykrywanie stanów zapalnych np. CRP, OB, morfologię (leukocyty, płytki krwi);
  • ocenę funkcjonowania różnych narządów Na przykład tarczycy takie jak tyroksyna, trójjodotyrozyna; 
  • oceny gospodarki metabolicznej, jak na przykład stężenie glukozy na czczo lub lipidogram;
  • monitorowanie chorób przewlekłych i skuteczności leczenia. 

Czy do badań krwi należy się przygotować? 

Tak. Tylko część badań możesz wykonać w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia. Jeśli chcesz wykonać szerszą diagnostykę wiąże się to z wykonaniem badań prywatnie. Warto zrobić je (zaplanować i zadbać o czynniki omówione niżej) porządnie by nie musieć powtarzać i generować kosztów.

Przygotowanie do badań krwi. 
Istnieje kilka czynników na które warto zwrócić szczególna uwagę. 

Godzina pobrania: 

Hormony podlegają fluktuacją dobowym. Jednym z nich jest kortyzol, którego największe stężenie obserwuje się rano. To nie tylko “hormon stresu”, ale również związek, który reguluje nasz rytm dobowy. Dlatego warto badać go w odpowiedniej porze – im wcześniej będziesz w laboratorium (czyli o 7 a nie 11) tym lepiej, bo dokładniejszy wynik otrzymujesz. 

Godzina pobrania musi być również uzależniona od czasu ostatniego posiłku. Być “na czczo” to znaczy nie spożywać posiłków przez 10-12 godzin. Jeśli wieczorem zjesz obfity posiłek bogaty w cukry i tłuszcze, twoja gospodarka cukrowa i lipidowa następnego dnia może wskazać na zaburzenie np. w kierunku cukrzycy lub miażdżycy. 

Kolejny bardzo ważny czynnik to, że wartości referencyjne odnoszą się do konkretnych zakresów, w tym wypadku zakres kortyzolu podawany jest zazwyczaj dla pory rano. 

Dieta przed badaniem krwi. 

Na badania powinniśmy udać się po nocnym poście, który powinien wynosić między 10 a 12 godzin. Odpowiednia przerwa między posiłkami gwarantuje uzyskanie poprawnych wyników. Jeśli na kolację zjesz obfity posiłek bogaty w białka, tłuszcz czy węglowodany takie wskaźniki jak parametry lipidowe, glukoza, kreatynina, sód mogą ulec podwyższeniu, co może wskazywać złą sytuację zdrowotną. Jest to wynik fałszywie dodatni i jest wynikiem nieprawidłowego przygotowania się do badania. Kolacja powinna być lekkostrawna, ale typowa dla naszego trybu życia. Jeśli całe życie na kolację spożywasz kiełbasę, smażone jajka, sałatkę z majonezem, a nagle zjesz sałatkę z oliwą, nie licz na to, że twoje wyniki po jednym posiłku magicznie ulegną poprawie. 

A co z piciem płynów? 

Dobrze jest nawodnić się odpowiednio dzień wcześniej, przez co łatwiej jest pobrać krew.  W dniu badania należy powstrzymać się od picia kawy i herbaty, zarówno tej z dodatkami, jak i bez. Może ona mieć wpływ na stężenie kwasów żółciowych, glukozy czy niektórych hormonów. Zamiast tego warto przed badaniem wypić kilka łyków czystej wody. Dzięki temu łatwiej jest poradzić sobie z głodem, który towarzyszy nam przed badaniem, a także łatwiej pobrać krew. 

Leki i suplementy. 

Jeśli na co dzień bierzesz suplementy to warto, aby na 3-4 dni przed badaniem je odstawić. Suplementacja większych dawek żelaza czy kwasu foliowego przed badaniem może być “ widoczna” w wynikach krwi. Takie postępowanie nie pozwala dobrać odpowiednio dawki na kolejny okres. Jeśli chodzi o leki, należy przyjąć je po pobraniu krwi, chyba że lekarz zadecyduje inaczej. 

Alkohol 

Pomijam fakt, że nie powinien być on spożywany w ogóle, ponieważ jest produktem, który przynosi tylko negatywne aspekty dla naszego zdrowia.  

Należy pamiętać, że alkohol często jest bogaty w cukry. Może być dodatkowo dosładzany jak na przykład piwo smakowe,  być ciężkostrawny jak likier i zwiększać parametry wątrobowe, dlatego najlepiej przed planowanymi badaniami odstawić alkohol na 3 tygodnie. 

Bardzo ważnym elementem jest również punkt pobrań ze względu na to, że większość z nas wykonuje badania w prywatnych sieciach laboratoryjnych warto, aby punkt znajdował się blisko nas. Dobrze, aby miał zaplecze na laboratorium, gdzie od razu badana jest krew. Może to mieć wpływ na niektóre parametry krwi, które powinny być oznaczane jak najszybciej od momentu pobrania krwi. Dobrym pomysłem jest wybieranie laboratoriów przyszpitalnych. Nie dość, że ceny są zazwyczaj o wiele niższe niż w prywatnych sieciówkach diagnostycznych to krew badana jest na miejscu.

Wysiłek fizyczny. 

Z jednej strony chcemy, aby badania pokazały nam realne wyniki. Z drugiej strony, jeśli wyeliminujemy jakiś czynnik lub wprowadzimy jakiś czynnik, z którym na co dzień nie mamy styczności to takie badanie możemy również mieć zafałszowane. Według mnie, jeśli na co dzień jesteś aktywny fizycznie i wieczorem robisz trening nie zmieniaj jego intensywności. Ale przy interpretacji badań krwi weź poprawkę na uzyskane wyniki. Natomiast jeśli do tej pory nie uprawiałeś aktywności fizycznej, jutro chcesz pójść się zbadać i nagle wprowadzasz ciężki trening to twój organizm może nie być na to gotowy. W czasie treningu dochodzi do mikrouszkodzeń mięśni. Wzrasta stężenie enzymów, które są w komórkach mięśniowych, może zwiększyć się delikatnie stan zapalny czy też ilość białych krwinek. 

Stres

Wspomniałam wcześniej, że jednym z hormonów, które wydzielany jest na skutek sytuacji stresowych, jest kortyzol.  Jego stężenie obserwujemy największe rano. Poziom kortyzolu może wzrosnąć nawet po samym wkłuciu, które dla niektórych jest stresem. Na badania udaj się na spokojnie, zaplanuj sobie ten dzień tak, żebyś nie musiała się śpieszyć czy denerwować, że ucieknie Ci autobus. Bądź wcześniej poczekaj, odpocznij, weź kilka wdechów i wydechów.  Zadbaj o to, żeby tego stresu było jak najmniej.  

Cykl miesięczny 

To wskaźnik, który jest w szczególności ważny u kobiet. Warto zapoznać się wcześniej, które hormony należy w jakim dniu cyklu wykonać. 

U kobiet, które nie miesiączkują dzień będzie bez znaczenia U kobiet miesiączkujących kluczowe będą poszczególne dni i czasem jest tak, że na badania trzeba się wybrać kilka razy, żeby sprawdzić dokładnie, jak wygląda cały cykl. 

Ponadto pierwsze dni, kiedy występuje krwawienie mogą zafałszować wynik i sprawić, że wyniki będą wskazywać na anemię, a tak naprawdę w czasie krwawienia miesiączkowego, gdy kobieta traci krew traci również żelazo stąd też spadek stężenia żelaza w surowicy w tych dniach. 

Podsumowanie

• • Na badanie krwi najlepiej wybrać się między 7 a 9 godziną po dwunastogodzinnym poście. 

• • Posiłek w dniu poprzedzającym badania powinien być lekkostrawny. 

• • Przed badaniem nie należy wykonywać nadmiernej aktywności fizycznej – na badania należy wybrać się spacerem, a nie rowerem czy samochodem.
  • Warto odstawić zioła i suplementy leki zgodnie ze wskazaniami lekarza. 

• • Dobrze jest na badania przyjść wcześniej tak, żeby nie stresować się, że nie zdążymy oraz zapewnić sobie odpowiednią przerwę na odpoczynek przed badaniem. 

Bezpłatne badania krwi w ramach NFZ 

Od niedawna osoby w wieku 20+ mają możliwość skorzystania z programu w ramach NFZ, który realizowany jest w placówkach opieki zdrowotnej POZ. Aby skorzystać z tego programu nie musisz mieć skierowania. Wystarczy, że uzupełnisz ankietę przez Internetowe Konto Pacjenta, aplikację mojeIKP lub w swojej przychodni.  

W ramach tego programu możesz wykonać podstawowe badania takie jak morfologia krwi, stężenie glukozy, lipidogram, kreatynina, TSH, badanie ogólne moczu.  

NFZ proponuje również inne programy profilaktyczne o których przeczytasz tutaj https://www.nfz.gov.pl/dla-pacjenta/programy-profilaktyczne/ .

Bibliografia:

• Masz to we krwi. Morfologia, Hashimoto, cholesterol. Wyniki, diety, wskazówki. Emilia Ptak, Paulina Ihnatowicz 2019. 
• The role of blood testing in prevention, diagnosis, and management of chronic diseases: A review Cabalar, Imedia et al.The American Journal of the Medical Sciences, Volume 368, Issue 4, 274-28
•  https://www.nfz.gov.pl/dla-pacjenta/programy-profilaktyczne/ .